Eetproblemen bij ADHD

Voor mensen met ADHD kan een evenwichtig eetpatroon soms best een uitdaging zijn. Niet omdat iemand niet gezond wíl eten, maar omdat verschillende kenmerken van ADHD kunnen doorwerken in hoe iemand plant, keuzes maakt, honger en verzadiging ervaart en met prikkels omgaat.

ADHD is bij iedereen anders. Aandachtsvariatie, impulsiviteit, moeite met planning en organisatie, een sterke gevoeligheid voor directe beloning en moeilijkheden met emotieregulatie kunnen allemaal een invloed hebben op het eetgedrag.

Eten plannen en structuur volhouden

Maaltijden plannen, boodschappen doen, koken en op tijd beginnen met eten vragen heel wat executieve vaardigheden. Net die vaardigheden kunnen bij ADHD extra inspanning vragen. Hierdoor kunnen maaltijden gemakkelijk vergeten worden of naar de achtergrond verdwijnen wanneer iemand helemaal opgaat in een andere activiteit. Ook een drukke omgeving kan ervoor zorgen dat de aandacht tijdens het eten snel afgeleid wordt.

Voorbeelden die we kunnen zien:

• "Ik had helemaal niet door dat het al middag was."

• "Ik was zo bezig met mijn werk dat ik vergeten ben te eten."

• "Ik weet 's morgens nooit wat ik moet klaarmaken."

• "Ik begin te koken, maar ondertussen ben ik alweer met iets anders bezig."

Een duidelijke en concrete structuur kan helpen, bijvoorbeeld door vaste eetmomenten, een overzichtelijke planning en zo weinig mogelijk onnodige keuzes.

Genoeg eten

Ook voldoende eten kan moeilijk zijn. Sommige mensen met ADHD merken honger minder goed op of stellen eten uit omdat andere zaken op dat moment belangrijker lijken. Daardoor kan er een lange periode zonder eten ontstaan.

Wanneer iemand later erg hongerig is, kan het moeilijker worden om bewust keuzes te maken of om te stoppen met eten. Impulsiviteit en de voorkeur voor een onmiddellijke beloning kunnen dan een rol spelen. Een snelle, lekkere snack kan op zo'n moment aantrekkelijker zijn dan een maaltijd die nog bereid moet worden.

Het kan er bijvoorbeeld zo uitzien:

• "Ik heb de hele dag bijna niets gegeten en 's avonds eet ik alles wat ik zie."

• "Ik weet dat ik honger heb, maar ik wil eerst nog even dit afmaken."

• "Als er koekjes liggen, eet ik ze soms allemaal op zonder erbij stil te staan."

Gevarieerd eten

Een gevarieerd voedingspatroon vraagt planning, organisatie en het maken van keuzes. Dat kan voor iemand met ADHD behoorlijk wat energie kosten.

Daarnaast kunnen sommige mensen met ADHD anders reageren op sensorische prikkels. Over- of ondergevoeligheid voor bijvoorbeeld smaak, geur, textuur of temperatuur kan bijdragen aan selectief eten. Het is daarom belangrijk om niet zomaar aan te nemen dat iemand 'moeilijk eet', maar te onderzoeken wat er precies achter een voedingsvoorkeur of afkeer zit.

Ook hier kan impulsiviteit een rol spelen. Voedingsmiddelen die onmiddellijk een aangenaam gevoel geven, zoals sterk zoete of vette producten, kunnen gemakkelijker de voorkeur krijgen boven een maaltijd die meer voorbereiding vraagt.

Eten en prikkels

Een maaltijd is niet alleen wat er op het bord ligt. Er zijn ook heel wat prikkels in de omgeving: geluiden, gesprekken, beweging, geuren en andere activiteiten.

Voor iemand met ADHD kan het moeilijk zijn om de aandacht bij het eten te houden wanneer er veel tegelijk gebeurt. Aan tafel blijven zitten en rustig eten kan daardoor extra inspanning vragen.

Sommige mensen hebben juist behoefte aan beweging of extra prikkels tijdens het eten. Stilzitten is niet voor iedereen de meest helpende manier om geconcentreerd te kunnen eten. Het kan daarom zinvol zijn om kritisch te kijken naar de verwachtingen rond een eetmoment en te zoeken naar wat voor deze persoon werkt.

Honger, verzadiging en genieten

Ook het herkennen van honger en verzadiging kan bij ADHD anders verlopen. Sommige mensen merken signalen van hun lichaam minder snel op of ervaren minder snel een voldaan gevoel.

Tegelijk kan eten soms als een weinig boeiende activiteit worden ervaren. Wanneer een maaltijd 'saai' is, kan iemand tijdens het eten op zoek gaan naar extra prikkels, bijvoorbeeld door televisie te kijken, op de smartphone bezig te zijn of voortdurend te bewegen.

Eten als manier om met emoties om te gaan

ADHD gaat bij veel mensen gepaard met moeilijkheden in emotieregulatie. Stress, frustratie, verveling of andere intense emoties kunnen daardoor sterker binnenkomen.

Eten kan op zo'n moment een snelle en gemakkelijk beschikbare manier zijn om spanning te verminderen of een prettig gevoel te creëren. Het is daarom belangrijk om bij eetproblemen niet alleen naar het eten zelf te kijken, maar ook naar wat eraan voorafgaat.

Bijvoorbeeld:

"Na een drukke dag heb ik eindelijk rust en dan begin ik te snacken."

"Als ik gefrustreerd ben, krijg ik zin in iets lekkers."

"Als ik me verveel, merk ik dat ik automatisch naar de keuken ga."

Wanneer eetgedrag een manier wordt om met spanning of emoties om te gaan, is het belangrijk om ook naar die onderliggende behoefte te kijken.

ADHD en controleverlies over eten

ADHD wordt in verband gebracht met een verhoogde kans op controleverlies tijdens het eten en eetproblemen zoals eetbuien en boulimia nervosa. Ook is er een samenhang tussen ADHD en gewichtsproblemen. Dit betekent niet dat iemand met ADHD automatisch eetproblemen of overgewicht zal ontwikkelen. Het gaat om een verhoogde kwetsbaarheid, waarbij verschillende factoren samen een rol kunnen spelen.

Eetproblemen zijn bovendien geen symptoom van ADHD op zich. Ze kunnen bijvoorbeeld ontstaan wanneer iemand voortdurend veel inspanning moet leveren om te functioneren in een omgeving die onvoldoende aansluit bij zijn of haar behoeften. Stress, negatieve ervaringen en een lager zelfbeeld kunnen vervolgens het eetgedrag beïnvloeden.

Kijken naar de persoon achter het eetgedrag

Bij eetproblemen is het daarom belangrijk om verder te kijken dan het zichtbare gedrag.

Niet: "Waarom eet je die koekjes nu alweer?"

Maar eerder: "Wat maakt dat dit op dit moment zo moeilijk is?"

Misschien is er te weinig structuur. Misschien werd het hongergevoel te lang genegeerd. Misschien zijn er te veel prikkels. Misschien was de dag bijzonder stressvol. Of misschien geeft eten op dat moment precies de prikkel of beloning waar iemand behoefte aan heeft.

Door te begrijpen waarom bepaald eetgedrag ontstaat, kunnen we zoeken naar oplossingen die aansluiten bij de persoon. Een evenwichtig eetpatroon hoeft daarbij niet te betekenen dat iemand zich voortdurend moet aanpassen aan de klassieke verwachtingen rond eten. Ook de omgeving en de manier waarop eetmomenten worden georganiseerd, kunnen aangepast worden.

Het doel is niet om iemand met ADHD te leren eten zoals iemand zonder ADHD, maar om samen te zoeken naar een manier van eten die haalbaar, voldoende, gevarieerd en aangenaam is.

Meer lezen?

- Fiche 'Afwisselend eten - ADHD' (Eetexpert)